لحظه از جهان رخت بربندد ، زمين ساكنان خود را فرو مىكشد » گفته است : اين حديث قاعده‌اى را كه بيان كرديم ، شرح مىدهد . « 1 » دومين طريقى كه ملاصدرا برگزيده ، قاعدهء برهان اشرف است كه او آن را چنين شرح مىدهد : دانستى كه سلسلهء هستى ، كه از صادر اول به وجود آمده ، از برتر به پست ، و از عالى به دانى بوده است و هر كه در احوال موجودات و نسبت ميان آنها بنگرد در مىيابد كه دانى و ناقص بدون وجود عالى و كامل تحقّق نمىيابد و اين تقدم ذاتى و حقيقى است . بلى ناقص و دانى ماده است تا عالى و كامل افاضه كند . حيوان ذاتاً مقدم بر نطفه ، و نبات مقدّم بر بذر است ؛ گرچه بذر و نطفه مادهء تحقّق حيوان و نبات است . مشابهت ميان انسان‌ها تنها در مادهء بدنى و نشئت طبيعى است ؛ و گرنه به حسب نشئت روحانى انواع بىشمار دارد . نوع پيامبر و امام نوع اشرف و عالى است ؛ از اين رو نسبت حجت به بشر ، مانند نسبت انسان به حيوان و حيوان به نبات و نبات به جماد است . و پيش از اين تقدم و تاخر در وجود را ميان نوع شريف و نوع پست توصيف كرديم . خداوند فرموده است زمين و آنچه در آن است را براى انسان آفريده است . چون انسان اشرف انواع زمين است و سبب و غايت وجود آنهاست . اگر انسان نباشد ساير انواع موجودات زمين ، از جماد و نبات و حيوان ، موجود نشوند . همين گونه است رابطهء انسان‌ها با حجت ، كه اگر حجت نباشد انسانى نخواهد بود و همين است معناى اين حديث كه اگر بر زمين دو نفر باشند يكى از آنها حجت است . « 2 »

--> ( 1 ) . همان جا . ( 2 ) . ر . ك : شرح اصول الكافى : ج 2 ص 503 - 504 .